Για τη μείωση ωρών στα Αρχαία Ελληνικά

 

Ηλέκτρα του Σοφοκλή

 Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Λάρισας στην Επίδαυρο για άλλη μία φορά. 

Παρακολουθήσαμε την "Ηλέκτρα " του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία Δ. Τάρλοου. Ήταν μια παράσταση χωρίς περιττές υπερβολές, μεστή  με σεβασμό στο κείμενο και με πολύ καλες ερμηνείες.

Παραθέτουμε μια κριτική της nadia strou από τη σελίδα "Ζω ένα δράμα" που αντιπροσωπεύει σε μεγάλο βαθμό αυτό που βιώσαμε το βράδυ της Παρασκευής στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.

«Ηλέκτρα» του Σοφοκλή

Θέατρο «Πορεία» - σκηνοθεσία: Δημ. Τάρλοου

Επίδαυρος 2025

Ο πηγαιμός στην Επίδαυρο είναι, κάθε χρόνο, μια μικρή χαρούμενη ιεροτελεστία. Που κρύβει πάντα την ίδια μεγάλη προσμονή, απ’ αυτές που μαεστρικά χωράνε σ’ ένα στιχάκι:

«…και στην Επίδαυρο που ακούν

Θεούς κι ανθρώπους να νικούν

τα πάθη και το χρήμα».

Όταν πηγαίνω στην Επίδαυρο, ναι, θέλω να δω αυτό: αιώνια ηθικά διλήμματα, συντριβή ηρώων, κοινωνικές επιταγές, δεσμούς αίματος, ανθρώπινα πάθη, το Πένθος, τη Χαρα, τη Ζήλεια, την Εκδίκηση, την Ύβρι, την Αφοσίωση, την Εξουσία, τη Νέμεσι…

Ε και, επιτέλους, σ’ αυτην την παράσταση τα είδα! Και, τα είδα ξεκάθαρα με μια σκηνοθεσία που έβαλε τα πράγματα στη θέση τους:

Αρχικά, σε συνεπαίρνει το σκηνικό, το παλάτι του Αγαμέμνονα που γέρνει προς τα πίσω, το Παρελθόν δεν θα το αφήσει να σταθεί ποτέ ξανά Όρθιο. Με μια πόρτα-παράθυρο να κρέμεται σα συντρίμι, να θυμίζει κάτι απο έργο του Τσαρούχη και του Σπαθάρη του μεγάλου καραγκιοζοπαίχτη, μαζί… Και με μια σκάλα με μεγάλη καμπύλη προς τα κάτω - πώς αλλιώς να στηρίξει τα Βήματα τα βαριά πια, όσων την ανεβοκατεβαίνουν. Γιατι η Έπαρση αλλά και η Εκδικηση και το Πένθος χρόνων κάνουν τους ανθρώπους ασήκωτους, με κόπο περιφέρουν το σαρκίο τους…

Paris Mexis ευχαριστώ πολύ γι’ αυτήν την Εικόνα.

Μετα, λες τι ωραία ζωντανή μουσική, απο δυο μουσικούς που εξασφάλιζαν μια συνεχή ροή…προοικονομίας σε όλη τη διάρκεια του έργου. Είναι ωραίο πολύ όταν η μουσική δεν είναι μόνο χαλί αλλά κυρίως προπομπός. Και ήταν.

Η είσοδος των ηθοποιών, από την άλλη, δεν μου άρεσε πολύ, παρά το υπεράνθρωπο τρέξιμο-ανάβαση του Πυλάδη στο κοίλο του θεάτρου…Αποσυντονίστηκα στιγμιαία κι ίσως να έπρεπε αυτο να συμβεί για να καταλάβουμε οι θεατές πώς όλα εδώ μπροστά μας σε λιγο θα επανατοποθετηθούν… 

Οι άνθρωποι θα τα φέρουν όλα «τούμπα», θα ανατρέψουν την υπομονή και την αναμονή χρόνων.

Τι ωραία εκφορά λόγου έχει η Loukia Michalopoulou! Πόσο βάθος και βαρύ τόνο αποκτά η φωνή της εκεί που πρέπει…

(Κι εδώ δεν θ’ αντέξω, θα το ξαναγράψω, τι ανάγκη έχουν τέτοιες φωνές και σε τέτοιο Χώρο, τα χειλόφωνα….δεν θα το χωνέψω..).

Μια σκληρή, ανυποχώρητη, οργισμένη, Σοφοκλεια Ηλέκτρα μας χαρίστηκε γενναιόδωρα απο την ηθοποιό. Οι μονόλογοι καταμεσής σε στιχομυθίες δεν είναι εύκολοι.

Κι εδώ, ο μονόλογος της Ηλέκτρας υποστηρίχθηκε στο έπακρο….Ωραία στιγμή!

Ωραία (αν και αμφιλεγόμενη) στιγμή και το αμπέχωνό της που έβαζε και έβγαζε συνεχώς. Η πάλη ανάμεσα στη «στράτευση» σ’ έναν ιερό σκοπό και στη γυναικεία υπόσταση, με το φόρεμα που κρύβεται, που παραμερίζεται, που υποβιβάζονται οι ανάγκες της…Η Ηλέκτρα πενθεί και σαν άντρας και ως γυναίκα και ταυτόχρονα πενθεί και για τα νιάτα της που άφησε να περάσουν χωρίς χαρά, περιμένοντας εμμονικά την Εκδικηση και τη Λυτρωση. 

Η Κλυταιμνήστρα. Χμ. Θα ξεκινήσω λέγοντας ότι ήταν η πρώτη φορά, μετά από αρκετές που έχω δει στο πρόσφατο παρελθόν, που επιτέλους γίνεται ξεκάθαρο ότι η Κλυταιμνήστρα, δεν είναι μόνο Μοιχαλίδα, ήμαρτον! Της θυσίασαν, της σκότωσαν την κόρη για λόγο που δεν θα καταλάβαινε ποτέ καμία μάνα: για μια εκστρατεία τιμής στην οποία δεν έχει ανάμειξη κι όπου θα σκοτώνονταν ακόμη πόσοι γιοι και δούλες κόρες….

Η Κλυταιμνήστρα της Ioanna Pappa μού έδωσε το αντίπαλο δέος, την απάντηση, τη Συνέπεια στο «για μιαν Ελένη!» 

Ζητάει υποστήριξη, περίμενε Συμπάθεια η Κλυταιμνήστρα από την άλλη της κόρη, αλλά δεν τη βρήκε κι αυτο, πέρα απο το τραύμα που αφήνει στον φεμινισμό της, της φορτώνει εσαει ένα περιβλημα σκληρής εγωίστριας μάνας που δεν σεβάστηκε συζυγο και παιδια και οικογένεια…(σας θυμίζει κάτι; ).

Η μόνη μου ένσταση είναι η ενδυματολογική άποψη για την Κλυταιμνήστρα, χωρίς βέβαια, να έχω να αντιπροτείνω κάτι…Μου άρεσε η γυμνή πλάτη σημειολογικά, όλο το υπόλοιπο μου «κλωτσούσε». 

Και θα μεταφέρω εδώ τη γνώμη του συντρόφου μου (του tour leader που όλοι αγαπήσαμε): «μα η Κλυταιμνήστρα δεν σας θύμιζε την Σωσω απο τα «Εγκλήματα»;; Το μακιγιάζ, στα φρύδια ειδικά, δεν σου έφερνε στο νου την Καιτη Κωνσταντίνου;» Ουπς! 

Πρέπει να ομολογήσω ότι δεν θα πετάξω αυτό το σχόλιο, η παραπομπή είναι υπαρκτή. Από την άλλη όμως, αυτή ακριβώς η ομοιότητα μας οδηγεί στην ίδια Ρίζα: Πόσο τυχαίο μπορεί να είναι ότι δύο Γυναίκες/Ρόλοι που με κάποιον τρόπο πήραν ή θέλουν να πάρουν «το αίμα τους πίσω», σε απείρως μακρινές μεταξύ τους χρονικές περιόδους και κοινωνίες, στα σοβαρά και στα αστεία, τραγικά και κωμικά, αποδίδονται σκηνοθετικά με παρόμοιο τρόπο;

Έτσι, βλέπει το αντρικό σκηνοθετικό μάτι τη Μέγαιρα; Με φρύδι Υπεροπτικά τραβηγμένο και τα Νώτα, προκλητικά και ακάλυπτα;; Μεγάλο ερωτηματικό θα ακουμπήσω εδω πριν επιστρέψω στην παράσταση.

Αιγισθος: μοναδικό κουστούμι για να υπογραμμιστεί ότι πρόκειται για έναν γελοίο που δεν ταιριάξει ποτε στο κάδρο, που είναι η παραφωνία που χαλάει τη γαλήνη και αμαυρώνει την Οικογένεια. Το ανδρεικελο που τον χρησιμοποίησε στην Απελπισια και στη Μοναξια της η Κλυταιμνήστρα. Βίωσε μεγάλη Απόρριψη απο τον Αγαμεμνονα και με τη Θυσία και με την Εκστρατεια την ίδια, προτίμησε τον Πόλεμο απο το Κρεβάτι της, έχοντας τη προηγουμένως ακυρώσει και ως Μάνα. Και δυστυχώς σε τετοιες περιπτώσεις οι γυναίκες μετα πεφτουμε στα σκατα, στους Αιγισθους…

Η Χρυσόθεμις. Την ειχα ξεχασμένη την αδερφή της Ηλεκτρας. Νομίζω δεν θα είμαι η μονη. Έτσι συμβαίνει όταν υπάρχουν ήρωες και ηρωίδες που ξεπερνουν τα ανθρώπινα. Μένουν πίσω οι πιο…ρεαλιστές της παρέας, ενίοτε τους λέμε και υποταγμένους στη Μοίρα.

Ναι η Χρυσόθεμη έχει αποδεχτεί την εξουσία του ζεύγους Κλυταιμνήστρας-Αίγισθου. Κατανοεί ασφαλώς και την αδερφή της. Θέλει να της φωτίσει τις Συνεπειες του αιωνιου πένθους, της εμμονής για εκδίκηση, των χαμένων νιάτων, του Ρίσκου στο τέλος/τέλος. 

Και προσωπικά, μεσα απ’ αυτόν τον ρόλο, συνειδητοποίησα την παντελή απουσία των Θεών απο το έργο. Ναι ο Σοφοκλής τους κρατάει μακρυά απο αυτην την τραγωδία, όσο κι αν τους επικαλείται οδυρώμενη η Ηλέκτρα.

Η ρεαλιστρια Χρυσόθεμη, κοκέτα όσο μπορει στο λουλουδατο της φόρεμα, της φωνάζει με κάθε τροπο: ο πατέρας δεν υπάρχει, ο αδερφός δεν ξερουμε αν θα γυρίσει, οι θεοί πούντοι; Προσπάθησε να συνεχίσεις τη ζωή σου….

Και την ίδια στιγμή, σεβεται τις επιλογές της, δεν την προδίδει. Κινησιολογικά, για τους παρατηρητικούς, οπου πατούσε η Ηλέκτρα, ακολουθούσε και πατούσε κι η Χρυσοθεμη. «Στα παπούτσια της». Ωραίος, απλός τρόπος να δείξεις την Ενσυναίσθηση…

Ο Ορέστης κι ο Πυλάδης. Θα ξαναπώ ότι με ενοχλούν τα χειλόφωνα….Με μια δευτερη σκέψη και συζήτηση, με προβλημάτισαν και τα ρούχα τα στρατιωτικά. Σε συνδυασμο με το αμπέχωνο της Ηλέκτρας, το συμπέρασμα δεν είναι καλό, ξεπερνάει την ιδέα του ειμαι «στρατευμένος» σε μια ηθική επιταγή. 

Ερώτηση από την ανάποδη: τους Νομους τους διατηρει, τους αποκαθιστά ο στρατιώτης, ο Στρατός; Δεν μου άρεσε αυτός ο συνειρμός, καθόλου δεν μου άρεσε…. αλλά, πάλι, μπορεί να φταίνε κι όσα ζούμε. Δεν προλαβαίνεις να απεκδυθείς όλων όσων κουβαλας, πριν ανεβεις τα σκαλια της Επιδαυρου…

Σε καθε περίπτωση, την καταχάρηκα αυτήν την παράσταση της Ηλέκτρας, χθες στην Επίδαυρο. Ακολουθήστε την όπου μπορείτε στην περιοδεία της!

@Δημητρης Ταρλοου  για μια ακόμη φορά, βαθιά υποκλιση και μεγαλο ευχαριστω για όλον αυτον τον προβληματισμο και τη συγκινηση που μας προσφέρεις.

Υ.Γ. Και για πρώτη φορά θα ασκήσω κριτική και στο κοινο. Παραμένουμε, ως σύνολο, απαιδευτοι θεατρικά και είναι κρίμα. Έχουμε το μέγα προνόμιο να μπορούμε να παρακολουθούμε θεατρικά εργα που γραφτηκαν 2000 χρονια πριν, στον ίδιο χωρο που πρωτοπαίχτηκαν και να μας αγγίζουν και να έχουν νόημα ακόμη και δεν σεβόμαστε τον Χωροχρόνο. Έστειλαν e-mail οι διοργανωτες και ζήτησαν ευγενικά να είμαστε, οι θεατές, μια ωρα πριν στον χώρο ωστε να τακτοποιηθούμε εγκαίρως. Δλδ, μας ειπαν, δεν θα είστε μόνοι σας όταν ερθετε, να μπειτε αερα-πατερα στο θεατρο κι αυτο να κρατησει 5 λεπτα, θα ειστε δεκαδες οποτε θα χρειαστειτε 20 λεπτα ξερωγω να καθήσετε. 

Ερώτηση: με τι μούτρα, αλήθεια έτσι το ρωταω, υπήρχαν θεατες που εννεα παρα τρία περπατούσαν ανεμελα για ν’ ανεβουν στον πανω διάζωμα να βρουν τη θέση τους. Ο Πυλάδης δρασκελουσε τις κερκίδες στο ανοιγμα της παραστασης κι ακομη ο κόσμος πηγαινοερχονταν ανενδοιαστα. Σ’ ενα θέατρο οπου ακούγεται το παραμικρο. 

Θα το χαρω απίστευτα αν οι διοργανωτες καποια στιγμη το παρουν αποφαση και πουν: ο ελεγχος των εισιτηρίων κλεινει εννεα παρα είκοσι. Όπως στα check in στις πτησεις.

Και κάτι ακόμη, μια ερώτηση ακόμη: όσοι με το ξεκίνημα της παράστασης, αποφάσισαν οτι μπορουν να παρουν το αριθμημενό μαξιλαρακι της θεσης τους και να μετακινηθουν στα μαρμαρα πισω απο τους υπερτιτλους για να είναι ανετότερα και ν απλώσουν και τα πόδια τους, θεωρούν ότι δεν ενόχλησαν ή απλά δεν τους νοιάζει; Αν κι αλλοι δέκα-είκοσι όπως αυτοί έκαναν το ίδιο, τι θα συνέβαινε; Θεωρούν τους εαυτούς τους εξυπνότερους που το σκέφτηκαν