Σύνδεσμος Φιλολόγων ν. Λάρισας
Πέμπτη 21 Νοεμβρίου 2013
Καβουρηδόν και Παραδρόμως - Μικρές σπουδές για το άθλημα της γραφής
του Δ. Δημηρούλη
Μια από τις πιο σημαντικές εκδόσεις του 2013 υπήρξε και αυτός ο τόμος με δοκίμια και μελέτες του Καθηγητή Δημήτρη Δημηρούλη. Γραμμένα με γλαφυρή γλώσσα και κριτική οξυδέρκεια τα κείμενα απευθύνονται τόσο στον ειδικό όσο και στον μη ειδικό αναγνώστη καλύπτοντας ένα μεγάλο φάσμα θεμάτων της ευρωπαϊκής και της ελληνικής λογοτεχνίας. Συγκεκριμένα αναφέρουμε τις ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις του στο έργο των Ροϊδη, Καβάφη, Σεφέρη, Παλαμά, Βιζυηνού, Ρίτσου και Καρυωτάκη αλλά και τις στοχαστικές αναλύσεις του που αναφέρονται στον Νίτσε, στον Βίτγκενσταϊν, στον Μπέκετ, στον Πίντσον και στον Χάρολντ Μπλουμ.
Το ξεχωριστό στο βιβλίο αυτό είναι η πρωτοτυπία της σκέψης και της γραφής, πράγμα μάλλον σπάνιο στην εποχή μας. Όπως υπαινίσσεται ο ασυνήθιστος τίτλος ο Δημήτρης Δημηρούλης δεν ακολουθεί την πεπατημένη, αλλά πάει λοξά σαν τον κάβουρα, βγαίνει από τον κεντρικό δρόμο και ακολουθεί τους παράδρομους, για να ανακαλύψει φρέσκες ιδέες και να μας παρασύρει σε μια περιπέτεια όπου μας περιμένουν ωραίες εκπλήξεις και τολμηρές προτάσεις. Πρόκειται πράγματι για άθληση σε μια γραφή που έχει πολλά καινούργια πράγματα να πει και δεν διστάζει να αναμετρηθεί με πολιτιστικά κατεστημένα και επιστημονικά ιερατεία. Όπως σημειώνει ο ίδιος, ο αναγνώστης του βιβλίου «μπορεί να χρειαστεί να περπατήσει σαν τον κάβουρα. Λοξά και παραδρόμως. Όχι συντεταγμένα αλλά καβουρηδόν. Καλείται επομένως να ξεκινήσει τη δική του περιπέτεια, τη δική του άθληση στην ανάγνωση: ως συνταξιδιώτης με δαγκάνες».
Ο Δημήτρης Δημηρούλης γεννήθηκε στην Αγιά Λάρισας, εκεί ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του, πριν αναχωρήσει για μια μακρόχρονη διαδρομή που τον έφερε μακριά από την πατρίδα σε Πανεπιστήμια της Αγγλίας, της Αμερικής και της Αυστραλίας για να επιστρέψει τελικά το 1992 στα πάτρια εδάφη. Από τότε και έως σήμερα διδάσκει ιστορία και θεωρία της λογοτεχνίας στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου.
Το έργο του Δημήτρη Δημηρούλη είναι μεγάλο και πολυσχιδές. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα δύο βιβλία του για τον Ροϊδη, τα δύο για τον Σεφέρη, τους δύο τόμους δοκιμίων, την έκδοση του Σολωμού και του Κάλβου, καθώς και τη συχνή παρουσία σου στον καθημερινό και περιοδικό τύπο. Θεωρείται ως ένας από τους πιο σημαντικούς μελετητές της ελληνικής λογοτεχνίας.
Στη Λάρισα θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου του κ. Δ. Δημηρούλη "Καβουρηδόν και Παραδρόμως. Μικρές σπουδές για το άθλημα της γραφής" με διοργανωτές το Τμήμα Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση της Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλίας, το Σύνδεσμο Φιλολόγων Ν. Λάρισας, το Γαλλικό Ινστιτούτο και το βιβλιοπωλείο Γνώση» την Πέμπτη 28/11/2013 και ώρα 20.00 στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Προϊστάμενος του Τμήματος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση της Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλίας, σχολικός σύμβουλος κ. Θ. Μπεχλιβάνης και ο ίδιος ο συγγραφέας. Την εκδήλωση θα συντονίσει η Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Ν. Λάρισας κ. Ελένη Φανάρα. Οι παρευρισκόμενοι θα έχουν την ευκαιρία να συναντήσουν το συγγραφέα, να τον ακούσουν και να συζητήσουν μαζί του.
Μια από τις πιο σημαντικές εκδόσεις του 2013 υπήρξε και αυτός ο τόμος με δοκίμια και μελέτες του Καθηγητή Δημήτρη Δημηρούλη. Γραμμένα με γλαφυρή γλώσσα και κριτική οξυδέρκεια τα κείμενα απευθύνονται τόσο στον ειδικό όσο και στον μη ειδικό αναγνώστη καλύπτοντας ένα μεγάλο φάσμα θεμάτων της ευρωπαϊκής και της ελληνικής λογοτεχνίας. Συγκεκριμένα αναφέρουμε τις ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις του στο έργο των Ροϊδη, Καβάφη, Σεφέρη, Παλαμά, Βιζυηνού, Ρίτσου και Καρυωτάκη αλλά και τις στοχαστικές αναλύσεις του που αναφέρονται στον Νίτσε, στον Βίτγκενσταϊν, στον Μπέκετ, στον Πίντσον και στον Χάρολντ Μπλουμ.
Το ξεχωριστό στο βιβλίο αυτό είναι η πρωτοτυπία της σκέψης και της γραφής, πράγμα μάλλον σπάνιο στην εποχή μας. Όπως υπαινίσσεται ο ασυνήθιστος τίτλος ο Δημήτρης Δημηρούλης δεν ακολουθεί την πεπατημένη, αλλά πάει λοξά σαν τον κάβουρα, βγαίνει από τον κεντρικό δρόμο και ακολουθεί τους παράδρομους, για να ανακαλύψει φρέσκες ιδέες και να μας παρασύρει σε μια περιπέτεια όπου μας περιμένουν ωραίες εκπλήξεις και τολμηρές προτάσεις. Πρόκειται πράγματι για άθληση σε μια γραφή που έχει πολλά καινούργια πράγματα να πει και δεν διστάζει να αναμετρηθεί με πολιτιστικά κατεστημένα και επιστημονικά ιερατεία. Όπως σημειώνει ο ίδιος, ο αναγνώστης του βιβλίου «μπορεί να χρειαστεί να περπατήσει σαν τον κάβουρα. Λοξά και παραδρόμως. Όχι συντεταγμένα αλλά καβουρηδόν. Καλείται επομένως να ξεκινήσει τη δική του περιπέτεια, τη δική του άθληση στην ανάγνωση: ως συνταξιδιώτης με δαγκάνες».
Ο Δημήτρης Δημηρούλης γεννήθηκε στην Αγιά Λάρισας, εκεί ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του, πριν αναχωρήσει για μια μακρόχρονη διαδρομή που τον έφερε μακριά από την πατρίδα σε Πανεπιστήμια της Αγγλίας, της Αμερικής και της Αυστραλίας για να επιστρέψει τελικά το 1992 στα πάτρια εδάφη. Από τότε και έως σήμερα διδάσκει ιστορία και θεωρία της λογοτεχνίας στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου.
Το έργο του Δημήτρη Δημηρούλη είναι μεγάλο και πολυσχιδές. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα δύο βιβλία του για τον Ροϊδη, τα δύο για τον Σεφέρη, τους δύο τόμους δοκιμίων, την έκδοση του Σολωμού και του Κάλβου, καθώς και τη συχνή παρουσία σου στον καθημερινό και περιοδικό τύπο. Θεωρείται ως ένας από τους πιο σημαντικούς μελετητές της ελληνικής λογοτεχνίας.
Στη Λάρισα θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου του κ. Δ. Δημηρούλη "Καβουρηδόν και Παραδρόμως. Μικρές σπουδές για το άθλημα της γραφής" με διοργανωτές το Τμήμα Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση της Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλίας, το Σύνδεσμο Φιλολόγων Ν. Λάρισας, το Γαλλικό Ινστιτούτο και το βιβλιοπωλείο Γνώση» την Πέμπτη 28/11/2013 και ώρα 20.00 στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Προϊστάμενος του Τμήματος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση της Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλίας, σχολικός σύμβουλος κ. Θ. Μπεχλιβάνης και ο ίδιος ο συγγραφέας. Την εκδήλωση θα συντονίσει η Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Ν. Λάρισας κ. Ελένη Φανάρα. Οι παρευρισκόμενοι θα έχουν την ευκαιρία να συναντήσουν το συγγραφέα, να τον ακούσουν και να συζητήσουν μαζί του.
Εκδήλωση Βιβλιοπωλείου Γνώση για τον ποιητή Κ. Π. Καβάφη
Το βιβλιοπωλείο Γνώση οργανώνει διάλεξη την Τετάρτη 4 Δεκεμβρίου, ώρα 8.30 μ.μ. για τον ποιητή Κ. Π. Καβάφη, με αφορμή τη συμπλήρωση 150 χρόνων από τη γέννησή του με ομιλητή τον Μιχάλη Τσιανίκα.
Ο Μιχάλης Τσιανίκας γεννήθηκε στην Ανατολή Λάρισας, σπούδασε Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία. Από το 1989 ζει στην Αυστραλία, όπου διευθύνει το Τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών και το κέντρο ΛΟΓΟΣ: Αυστραλιανό Κέντρο για την Ελληνική Γλώσσα και Πολιτισμό, στο πανεπιστήμιο Φλίντερς.
Καβάφης: Η εν-σάρκωση της Ελευθερίας
Το αίτημα της Ελευθερίας είναι καταλυτικό στην καβαφική ποίηση. Δεν πρόκειται φυσικά για πολιτικές ελευθερίες (αν και τελικά όλες οι ελευθερίες είναι «πολιτικές»), πρόκειται για την ελευθερία εκείνη που διαπερνά την ζωή του ατόμου, σχεδόν αποκαλυπτικά και ελευθερώνει δυνάμεις και αισθήματα που το άτομο κρατούσε κρυφά μέσα του. Το σημαντικό είναι ότι δεν πρόκειται πάντα για συνειδητές διαδικασίες, αυτή είναι η ουσία της απελευθέρωσης από τα στερεότυπα. Το βίωμα της ελευθερίας αν δεν την βιώνουμε ως έκπληξη, τότε η ελευθερία δεν είναι αλήθεια. Η αισθητική έκφραση αυτής της απελευθέρωσης φέρνει το άτομο να εκστασιάζεται μπροστά σε αυτό που του συμβαίνει και, ως είναι φυσικό, οι εμπειρίες μιας τέτοιας στιγμής αγγίζουν πρώτα από όλα το ίδιο το σώμα, έντονα -όσο πιο έντονα γίνεται, όπως βιώνουμε τον έρωτα ή το θάνατο: το δέρμα της σκέψης μας ηχεί σαν ταμπούρλο. Ας θυμίσουμε εδώ το «Όταν διεγείρονται», το οποίο αποδεικνύεται κομβικό ποίημα στην ποίηση του Καβάφη: «Προσπάθησε να τα φυλάξεις, ποιητή, / όσο κι αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται. / [...] Προσπάθησε να τα κρατήσεις, ποιητή, / όταν διεγείρονται μες το μυαλό σου / την νύχτα ή μες τη λάμψι του μεσημεριού».
Η τέχνη για τον ίδιο δεν είναι παρά αυτή η «διέγερση» μέσα στο νου, το βράδυ ή το μεσημέρι, στη λάμψη ή στο σκοτάδι, όταν μπορείς πια να κρατήσεις στα χέρια σου ένα γυαλιστερό αισθητικό αντικείμενο (κάθε αντικείμενο είναι αισθητικό, αν είναι πράγματι αντι-κείμενο): το αποτέλεσμα της χαράς να το αγγίξεις είναι ηδονική: τόσο χαρακτηριστική στον Καβάφη. Τα παιδιά γνωρίζουν τον κόσμο αγγίζοντας αντικείμενα, αγγίζοντας πρόσωπα: oι γονείς δεν είναι γι’αυτά παρά λεία αντικείμενα που χαϊδεύουν τα τρυφερά και άπειρα σε αφές τους χέρια. Τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν αργότερα δεν είναι ψυχολογικά, όπως συνηθίσαμε να τα αποκαλούμε: είναι «αντικειμενικά» και αντικειμενοποιήσιμα. Είναι ο σημαντικότερος ερωτισμός που τα «δένει» με τον κόσμο και υλο-ποιεί ακατάπαυστα τη ζωή τους. Αυτή είναι η ιεροτελεστική διαδικασία που κρατά όλη τη ζωή. Κάθε ερωτική απόπειρα δεν είναι τίποτε άλλο από την ιεροτελεστική αυτή πράξη που καθορίζει το άλλο ως απόλυτα ηδονικό «αντικείμενο», ως «σώμα», αλλιώς δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί η τοτεμική του μαγεία. Την ανάδειξη αυτής της διεγερτικής ταύτισης με το ηδονικό αντικείμενο-παιχνίδι, μοναδική και εξεγερτική, καταλυτική στην ποίηση του Καβάφη, θα ήθελα να την αποκαλέσω εδώ «αντωνιασμό». Ίσως το πιο διάσημο ποίημα του Καβάφη, μετά την «Ιθάκη» και τους «Βαρβάρους» είναι το «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον». Πρόκειται ακριβώς για μια «διέγερση», μια αισθητική «στήση» μέσα στο ρου των ιστορικών γεγονότων. Αυτή η ιστορική στήση δεν αφορά στο συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο, αλλά είναι ένα παράδειγμα που μπορεί να φωτίσει με το δικό του τρόπο πολλές από τις ποιητικές δραστηριότητες του Καβάφη, αν όχι όλες τελικά.
Η ελευθερία στην ουσία βιώνεται ως πράξη απόλυτα οριακή, σχεδόν έξω από το χρόνο και άλλες παρόμοιες συμβάσεις, στην «εγκατάλειψη» -στο «απολείπειν». (Όπως λέμε: αφέθηκε στα χέρια του/της). Η «ηδονή» δεν είναι παρά ένα σύμπτωμα αυτής της απελευθέρωσης και είναι και αυτή ξαφνική, τελική, «σκληρή» και ανεξέλεγκτη. Η ηδονή είναι ελεύθερη γιατί ορίζεται από τον εαυτό της, ως το απόλυτο άλλο και ταυτίζεται με τη σάρκα, είναι σαρκική γιατί είναι αντικείμενο μόνο, το υποκείμενο αφομοιώνεται και γίνεται αντικείμενο, αυτό που βιώνεται. Η ερωτική ηδονή οικειοποιείται το σώμα, το καθιστά αντικείμενό της και αυτό μας αναστατώνει, δεν το αντέχουμε, αν και γνωρίζουμε ότι είναι από τις λίγες στιγμές που ελευθερώνεται το υποκείμενό μας εντελώς, γιατί απλούστατα δεν μπορεί τίποτε πια να ελέγξει. Η παράδοξη αυτή διαδικασία, που δεν στερεί τίποτε από την «πνευματικότητα» του βιώματος (κάθε εξ-αντικειμενοποίηση είναι πνευματικό βίωμα, γίνεται «εικόνα»), μας βγάζει σίγουρα κάπου αλλού και αποκαλύπτεται ως κάτι πιο ισχυρό από την όποια πνευματική εμπειρία: γίνεται έκσταση. Αυτή είναι και η ουσία του καβαφικού ποιήματος «Ενώπιον του αγάλματος του Ενδυμίωνος»: «εν εκστάσει βλέπω νυν / του Ενδυμίωνος την φημισμένην καλλονήν / Ιάσμων κάνιστρα κενούν οι δούλοι μου• κ’ ευοίωνοι / επευφημίαι εξύπνησαν αρχαίων χρόνων ηδονήν». Η ηδονή είναι το πιο αρχαίο παράδειγμα, για τούτο και το πιο φρέσκο, της κατεξοχήν εμπειρίας ως απόλυτη ελευθερία. Το αντικείμενο είναι πιο αρχαίο από το υποκείμενο και για τούτο πιο «πηγαίο» αίτημα ελευθερίας: «Δεν δεσμεύθηκα. Τελείως αφέθηκα κ’επήγα./ Στες απολαύσεις, που μισό πραγματικές, /μισό γυρνάμενες μες στο μυαλό που ήσαν, /επήγα μες στη φωτισμένη νύχτα. /Κ’ ήπια από δυνατά κρασιά, καθώς /που πίνουν οι ανδρείοι της ηδονής».
Ο Καβάφης –όπως δηλώνει και η ετυμολογία του ονόματός του- υπήρξε πρα(γ)ματευτής. Μόνο που η διάθεση της πρα(γ)μάτειας είναι «πελατειακή», «εμπορική», δια-πραγματευτική. Άλλοτε γίνεται γυρο-λόγος, πλανόδιος flâneur. Όλα τα υποκείμενα οδεύουν στην υλοποίησή τους, στο στέρεο χώρο της σωματικής τους ανάδειξης για να ξεπουληθούν (και τι δεν ξεπουλιέται στη ζωή;). Για να συλλάβεις την «καθαρότητα» των γεγονότων και πραγμάτων χρειάζεται να τα παραδώσεις με τόλμη αλλά κυρίως διανοητική καθαρότητα και οξύνοια. Χρειάζεται ελευθερία: «Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται...».
Το «εκείνο», ως το «άλλο», κατοικεί όλα σχεδόν τα ποιήματα του Καβάφη και αποκαλύπτεται κυρίως τη νύχτα ή το καταμεσήμερο, ως κάτι άγνωστο ή αναγνωρίσιμο μετά από μια μεγάλη αλησμονιά. Το έσχατο αίτημα γίνεται πρώτη πραματικότητα: αντικειμενοποιείται και οι λέξεις γίνονται ήχοι καθαροί, ηδονικοί, και ελευθερώνουν εντελώς το υποκείμενο. Το «άλλο-εκείνο» είναι τόσο ανατρεπτικό που εκδηλώνεται σωματικά: το σώμα θυμάται και το δέρμα, όχι το συγκεκριμένο κοινωνικό υποκείμενο. Τα «συμπτώματα» είναι τόσο ισχυρά που σωματοποιούνται:
Ο Μιχάλης Τσιανίκας γεννήθηκε στην Ανατολή Λάρισας, σπούδασε Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία. Από το 1989 ζει στην Αυστραλία, όπου διευθύνει το Τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών και το κέντρο ΛΟΓΟΣ: Αυστραλιανό Κέντρο για την Ελληνική Γλώσσα και Πολιτισμό, στο πανεπιστήμιο Φλίντερς.
Καβάφης: Η εν-σάρκωση της Ελευθερίας
Το αίτημα της Ελευθερίας είναι καταλυτικό στην καβαφική ποίηση. Δεν πρόκειται φυσικά για πολιτικές ελευθερίες (αν και τελικά όλες οι ελευθερίες είναι «πολιτικές»), πρόκειται για την ελευθερία εκείνη που διαπερνά την ζωή του ατόμου, σχεδόν αποκαλυπτικά και ελευθερώνει δυνάμεις και αισθήματα που το άτομο κρατούσε κρυφά μέσα του. Το σημαντικό είναι ότι δεν πρόκειται πάντα για συνειδητές διαδικασίες, αυτή είναι η ουσία της απελευθέρωσης από τα στερεότυπα. Το βίωμα της ελευθερίας αν δεν την βιώνουμε ως έκπληξη, τότε η ελευθερία δεν είναι αλήθεια. Η αισθητική έκφραση αυτής της απελευθέρωσης φέρνει το άτομο να εκστασιάζεται μπροστά σε αυτό που του συμβαίνει και, ως είναι φυσικό, οι εμπειρίες μιας τέτοιας στιγμής αγγίζουν πρώτα από όλα το ίδιο το σώμα, έντονα -όσο πιο έντονα γίνεται, όπως βιώνουμε τον έρωτα ή το θάνατο: το δέρμα της σκέψης μας ηχεί σαν ταμπούρλο. Ας θυμίσουμε εδώ το «Όταν διεγείρονται», το οποίο αποδεικνύεται κομβικό ποίημα στην ποίηση του Καβάφη: «Προσπάθησε να τα φυλάξεις, ποιητή, / όσο κι αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται. / [...] Προσπάθησε να τα κρατήσεις, ποιητή, / όταν διεγείρονται μες το μυαλό σου / την νύχτα ή μες τη λάμψι του μεσημεριού».
Η τέχνη για τον ίδιο δεν είναι παρά αυτή η «διέγερση» μέσα στο νου, το βράδυ ή το μεσημέρι, στη λάμψη ή στο σκοτάδι, όταν μπορείς πια να κρατήσεις στα χέρια σου ένα γυαλιστερό αισθητικό αντικείμενο (κάθε αντικείμενο είναι αισθητικό, αν είναι πράγματι αντι-κείμενο): το αποτέλεσμα της χαράς να το αγγίξεις είναι ηδονική: τόσο χαρακτηριστική στον Καβάφη. Τα παιδιά γνωρίζουν τον κόσμο αγγίζοντας αντικείμενα, αγγίζοντας πρόσωπα: oι γονείς δεν είναι γι’αυτά παρά λεία αντικείμενα που χαϊδεύουν τα τρυφερά και άπειρα σε αφές τους χέρια. Τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν αργότερα δεν είναι ψυχολογικά, όπως συνηθίσαμε να τα αποκαλούμε: είναι «αντικειμενικά» και αντικειμενοποιήσιμα. Είναι ο σημαντικότερος ερωτισμός που τα «δένει» με τον κόσμο και υλο-ποιεί ακατάπαυστα τη ζωή τους. Αυτή είναι η ιεροτελεστική διαδικασία που κρατά όλη τη ζωή. Κάθε ερωτική απόπειρα δεν είναι τίποτε άλλο από την ιεροτελεστική αυτή πράξη που καθορίζει το άλλο ως απόλυτα ηδονικό «αντικείμενο», ως «σώμα», αλλιώς δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί η τοτεμική του μαγεία. Την ανάδειξη αυτής της διεγερτικής ταύτισης με το ηδονικό αντικείμενο-παιχνίδι, μοναδική και εξεγερτική, καταλυτική στην ποίηση του Καβάφη, θα ήθελα να την αποκαλέσω εδώ «αντωνιασμό». Ίσως το πιο διάσημο ποίημα του Καβάφη, μετά την «Ιθάκη» και τους «Βαρβάρους» είναι το «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον». Πρόκειται ακριβώς για μια «διέγερση», μια αισθητική «στήση» μέσα στο ρου των ιστορικών γεγονότων. Αυτή η ιστορική στήση δεν αφορά στο συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο, αλλά είναι ένα παράδειγμα που μπορεί να φωτίσει με το δικό του τρόπο πολλές από τις ποιητικές δραστηριότητες του Καβάφη, αν όχι όλες τελικά.
Η ελευθερία στην ουσία βιώνεται ως πράξη απόλυτα οριακή, σχεδόν έξω από το χρόνο και άλλες παρόμοιες συμβάσεις, στην «εγκατάλειψη» -στο «απολείπειν». (Όπως λέμε: αφέθηκε στα χέρια του/της). Η «ηδονή» δεν είναι παρά ένα σύμπτωμα αυτής της απελευθέρωσης και είναι και αυτή ξαφνική, τελική, «σκληρή» και ανεξέλεγκτη. Η ηδονή είναι ελεύθερη γιατί ορίζεται από τον εαυτό της, ως το απόλυτο άλλο και ταυτίζεται με τη σάρκα, είναι σαρκική γιατί είναι αντικείμενο μόνο, το υποκείμενο αφομοιώνεται και γίνεται αντικείμενο, αυτό που βιώνεται. Η ερωτική ηδονή οικειοποιείται το σώμα, το καθιστά αντικείμενό της και αυτό μας αναστατώνει, δεν το αντέχουμε, αν και γνωρίζουμε ότι είναι από τις λίγες στιγμές που ελευθερώνεται το υποκείμενό μας εντελώς, γιατί απλούστατα δεν μπορεί τίποτε πια να ελέγξει. Η παράδοξη αυτή διαδικασία, που δεν στερεί τίποτε από την «πνευματικότητα» του βιώματος (κάθε εξ-αντικειμενοποίηση είναι πνευματικό βίωμα, γίνεται «εικόνα»), μας βγάζει σίγουρα κάπου αλλού και αποκαλύπτεται ως κάτι πιο ισχυρό από την όποια πνευματική εμπειρία: γίνεται έκσταση. Αυτή είναι και η ουσία του καβαφικού ποιήματος «Ενώπιον του αγάλματος του Ενδυμίωνος»: «εν εκστάσει βλέπω νυν / του Ενδυμίωνος την φημισμένην καλλονήν / Ιάσμων κάνιστρα κενούν οι δούλοι μου• κ’ ευοίωνοι / επευφημίαι εξύπνησαν αρχαίων χρόνων ηδονήν». Η ηδονή είναι το πιο αρχαίο παράδειγμα, για τούτο και το πιο φρέσκο, της κατεξοχήν εμπειρίας ως απόλυτη ελευθερία. Το αντικείμενο είναι πιο αρχαίο από το υποκείμενο και για τούτο πιο «πηγαίο» αίτημα ελευθερίας: «Δεν δεσμεύθηκα. Τελείως αφέθηκα κ’επήγα./ Στες απολαύσεις, που μισό πραγματικές, /μισό γυρνάμενες μες στο μυαλό που ήσαν, /επήγα μες στη φωτισμένη νύχτα. /Κ’ ήπια από δυνατά κρασιά, καθώς /που πίνουν οι ανδρείοι της ηδονής».
Ο Καβάφης –όπως δηλώνει και η ετυμολογία του ονόματός του- υπήρξε πρα(γ)ματευτής. Μόνο που η διάθεση της πρα(γ)μάτειας είναι «πελατειακή», «εμπορική», δια-πραγματευτική. Άλλοτε γίνεται γυρο-λόγος, πλανόδιος flâneur. Όλα τα υποκείμενα οδεύουν στην υλοποίησή τους, στο στέρεο χώρο της σωματικής τους ανάδειξης για να ξεπουληθούν (και τι δεν ξεπουλιέται στη ζωή;). Για να συλλάβεις την «καθαρότητα» των γεγονότων και πραγμάτων χρειάζεται να τα παραδώσεις με τόλμη αλλά κυρίως διανοητική καθαρότητα και οξύνοια. Χρειάζεται ελευθερία: «Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται...».
Το «εκείνο», ως το «άλλο», κατοικεί όλα σχεδόν τα ποιήματα του Καβάφη και αποκαλύπτεται κυρίως τη νύχτα ή το καταμεσήμερο, ως κάτι άγνωστο ή αναγνωρίσιμο μετά από μια μεγάλη αλησμονιά. Το έσχατο αίτημα γίνεται πρώτη πραματικότητα: αντικειμενοποιείται και οι λέξεις γίνονται ήχοι καθαροί, ηδονικοί, και ελευθερώνουν εντελώς το υποκείμενο. Το «άλλο-εκείνο» είναι τόσο ανατρεπτικό που εκδηλώνεται σωματικά: το σώμα θυμάται και το δέρμα, όχι το συγκεκριμένο κοινωνικό υποκείμενο. Τα «συμπτώματα» είναι τόσο ισχυρά που σωματοποιούνται:
«Επέστρεφε συχνά και παίρνε με,
αγαπημένη αίσθησις επέστρεφε και παίρνε με
όταν ξυπνά του σώματος η μνήμη,
κ’ επιθυμία παληά ξαναπερνά στο αίμα
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται,
κ’ αισθάνονται τα χέρια σαν ν’ αγγίζουν πάλι.
Επέστρεφε συχνά και παίρνε με την νύχτα,
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται...»
Εκπαιδευτική εκδρομή του Συνδέσμου Φιλολόγων ν. Λάρισας στην Αθήνα
Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων ν. Λάρισας διοργανώνει εκπαιδευτική εκδρομή στην Αθήνα στις 14 και 15 Δεκεμβρίου 2013.
Σάββατο: 12.30 – επίσκεψη στο Νομισματικό Μουσείο
Απογευματινό, βραδινό ελεύθερα.
Κυριακή: 11.00 - 13.30- επίσκεψη στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (έκθεση Λεονάρντο Ντα Βίντσι και Θόλος "Περιήγηση στην αρχαία Πριήνη").
Υ.Γ. Παρακαλούνται οι συνάδελφοι να έχουν μαζί τους την κάρτα της ΟΛΜΕ για ελεύθερη είσοδο στα μουσεία.
14.00 – 16.00 γεύμα
16.00 - αναχώρηση για Λάρισα
Πληροφορίες - κρατήσεις θέσεων στο τηλ. 2410-537760
Αναχώρηση ώρα 7.15 από πλατεία Λαού.
Σάββατο: 12.30 – επίσκεψη στο Νομισματικό Μουσείο
Απογευματινό, βραδινό ελεύθερα.
Κυριακή: 11.00 - 13.30- επίσκεψη στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (έκθεση Λεονάρντο Ντα Βίντσι και Θόλος "Περιήγηση στην αρχαία Πριήνη").
Υ.Γ. Παρακαλούνται οι συνάδελφοι να έχουν μαζί τους την κάρτα της ΟΛΜΕ για ελεύθερη είσοδο στα μουσεία.
14.00 – 16.00 γεύμα
16.00 - αναχώρηση για Λάρισα
Πληροφορίες - κρατήσεις θέσεων στο τηλ. 2410-537760
Αναχώρηση ώρα 7.15 από πλατεία Λαού.
Πέμπτη 7 Νοεμβρίου 2013
Εκδηλώσεις Νοεμβρίου 2013
Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Ν. Λάρισας σε συνδιοργάνωση με την Περιφέρεια Θεσσαλίας – Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας και το Γαλλικό Ινστιτούτο Λάρισας συμμετέχοντας στις εκδηλώσεις - αφιέρωμα στον Κ. Π. Καβάφη με αφορμή τη συμπλήρωση 150 χρόνων από τη γέννηση του μεγάλου Έλληνα ποιητή θα πραγματοποιήσει τις παρακάτω εκδηλώσεις:
- Παρουσίαση του βιβλίου του καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου – συγγραφέα κ. Δ. Δημηρούλη "Καβουρηδόν και Παραδρόμως. Μικρές σπουδές για το άθλημα της γραφής" σε συνεργασία και με το βιβλιοπωλείο Γνώση», την Πέμπτη 28/11/2013 και ώρα 20.00 στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Προϊστάμενος του Τμήματος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση της Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλίας, σχολικός σύμβουλος κ. Θ. Μπεχλιβάνης και ο ίδιος ο συγγραφέας. Την εκδήλωση θα συντονίσει η Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Ν. Λάρισας κ. Ελένη Φανάρα.
- Ημερίδα - αφιέρωμα στον ποιητή Κ. Π. Καβάφη η οποία θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία και με το Τμήμα Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση της Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλίας και το Μουσικό Σχολείο Λάρισας, την Παρασκευή 29/11/2013 και ώρα 18.00 στο αμφιθέατρο του Μουσικού Σχολείου Λάρισας. Θα μιλήσουν ο φιλόλογος και μέλος του Δ. Σ. του Συνδέσμου Φιλολόγων Ν. Λάρισας κ. Κ. Οικονόμου με τίτλο «Καβάφης και εκπαίδευση», ο Προϊστάμενος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση της Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλίας, σχολικός σύμβουλος κ. Θ. Μπεχλιβάνης με τίτλο «Ιστορική ύλη και ποιητική δημιουργία: μία διδακτική δοκιμή με επίκεντρο το ποίημα του Κ.Π. Καβάφη ‘Οι νέοι της Σιδώνος’», ο καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου – συγγραφέας κ. Δ. Δημηρούλης με τίτλο «Η κρίση του Κ. Π. Καβάφη», η Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Ν. Σερρών κ. Πηνελόπη Τζιώκα με τίτλο «Ο φιλοσοφικός Καβάφης».Την εκδήλωση θα συντονίσει ο αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Ν. Λάρισας κ. Αναστάσιος Μάτος. Το αφιέρωμα για τον Αλεξανδρινό ποιητή θα πλαισιώσει μουσικό σύνολο του Μουσικού Σχολείου Λάρισας.
Τετάρτη 16 Οκτωβρίου 2013
ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΦΙΛΟΛΟΓΟΥΣ
Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,
Με το μήνυμα αυτό θα ήθελα να σας παρακαλέσω θερμά για τη συμμετοχή σας στην πανελλήνιας εμβέλειας έρευνα που διεξάγω με θέμα τις στάσεις των φιλολόγων απέναντι στους μαθητές που προέρχονται από διαφορετικό γλωσσικό και πολιτισμικό υπόβαθρο και έχουν τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα. Η διεξαγωγή της έρευνας τελεί υπό την επίσημη έγκριση του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, η οποία έχει ήδη αποσταλεί σε όλες τις Διευθύνσεις Δ/θμιας Εκπαίδευσης (80216/Γ2/12-06-2013).
Η διαδικασία της συμμετοχής είναι ανώνυμη και απλή. Για τη συμμετοχή χρειάζεται, ο καθένας ξεχωριστά, να απαντήσει ΠΛΗΡΩΣ σε ένα ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο (μόνο με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής), η συμπλήρωση του οποίου είναι εύκολη και διαρκεί 15 περίπου λεπτά. Το ερωτηματολόγιο (διαθέσιμο για ένα μήνα) βρίσκεται στον σύνδεσμο που ακολουθεί. Αρκεί να κάνετε κλικ επάνω στον σύνδεσμο (ή, εναλλακτικά, να τον αντιγράψετε και να τον επικολλήσετε στον διευθυνσιογράφο), οπότε μεταφέρεστε αυτομάτως στο ερωτηματολόγιο:
http://edu.surveygizmo.com/s3/1410983/eac9460e2609
Ευχαριστώ πολύ για τη συνεργασία
Κωνσταντίνος Οικονόμου
Φιλόλογος
Με το μήνυμα αυτό θα ήθελα να σας παρακαλέσω θερμά για τη συμμετοχή σας στην πανελλήνιας εμβέλειας έρευνα που διεξάγω με θέμα τις στάσεις των φιλολόγων απέναντι στους μαθητές που προέρχονται από διαφορετικό γλωσσικό και πολιτισμικό υπόβαθρο και έχουν τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα. Η διεξαγωγή της έρευνας τελεί υπό την επίσημη έγκριση του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, η οποία έχει ήδη αποσταλεί σε όλες τις Διευθύνσεις Δ/θμιας Εκπαίδευσης (80216/Γ2/12-06-2013).
Η διαδικασία της συμμετοχής είναι ανώνυμη και απλή. Για τη συμμετοχή χρειάζεται, ο καθένας ξεχωριστά, να απαντήσει ΠΛΗΡΩΣ σε ένα ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο (μόνο με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής), η συμπλήρωση του οποίου είναι εύκολη και διαρκεί 15 περίπου λεπτά. Το ερωτηματολόγιο (διαθέσιμο για ένα μήνα) βρίσκεται στον σύνδεσμο που ακολουθεί. Αρκεί να κάνετε κλικ επάνω στον σύνδεσμο (ή, εναλλακτικά, να τον αντιγράψετε και να τον επικολλήσετε στον διευθυνσιογράφο), οπότε μεταφέρεστε αυτομάτως στο ερωτηματολόγιο:
http://edu.surveygizmo.com/s3/1410983/eac9460e2609
Ευχαριστώ πολύ για τη συνεργασία
Κωνσταντίνος Οικονόμου
Φιλόλογος
Τρίτη 1 Οκτωβρίου 2013
Εκδρομή Συνδέσμου Φιλολόγων ν. Λάρισας
Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων ν. Λάρισας οργανώνει 3ήμερη εκδρομή από 26/10/2013 μέχρι 28/10/2013 στη Λευκάδα, Σύβοτα, Πάργα, Πρέβεζα, Νικόπολη, Άρτα, Ιωάννινα.
Πληροφορίες και κρατήσεις: τηλ. 2410537760, 2410538500
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)